Kako se plan upravljanja otpadom odnosi na period od 10 godina, a ponovo se razmatra nakon pet godina, i po potrebi revidira i odnosi na narednih 10 godina pri tom imajući u vidu da je važnost LPUO istekla, opština Kovin je pristupila izradi novog Lokalnog plana upravljanja otpadom. Ovaj plan će obuhvatiti period od 2025-2035. godine.
Pored ispunjavanja zakonske obaveze, cilj izrade ovog plana je da obezbedi organizovanje upravljanja otpadom na teritoriji opštine Kovin, a da se pri tom obezbedi mogućnost pripajanja nekom od već formiranih ili budućih regiona za upravljanje otpadom. Lokalni plan upravljanja otpadom treba da obezbedi održiv sistem uz minimalne uticaje na životnu sredinu i zdravlje stanovništva, sadašnjih i budućih generacija. Plan obuhvata primenu najprihvatljivijih modela sa ciljem da se postigne maksimalna kontrola svih tokova otpada od nastajanja, razdvajanja, sakupljanja, transporta, tretmana i deponovanja. Cilj je da predloženi sistem upravljanja obezbedi stvaranje tehničkih preduslova za primenu adekvatnog sistema zasnovanog na principima preventivnog delovanja na nastajanje otpada, sakupljanje i razvrstavanje otpada, ponovno korišćenje i reciklaža otpada, sigurno odlaganje otpada.
Analizom aktivnosti predviđenih LPUO 2010-2020 zaključeno je da je pokrenuto vrlo malo aktivnosti koje su sprovedene samo delimično. Planom predviđeno odvajanje i prikupljanje sekundarnih sirovina od komunalnog otpada na mestima nastanka (u domaćinstvima) u svim naseljenim mestima, nije realizovano ni do danas. Takođe nije izrađen ni Reciklažni centar, što je bilo predviđeno i Lokalnim planom upravljanja otpadom i Strategijom održivog razvoja opštine Kovin. Nije doneta ni odluka o određivanju lokacije za isti. Problemu upravljanja otpadom se mora pristupiti sistematski, jer upravljanje otpadom na teritoriji jedinice lokalne samouprave zahteva učešće donosioca odluka na svim nivoima vlasti. Nije dovoljno samo uspostaviti zakonsku regulativu, planove i programe, već je pre svega neophodno institucionalno i kadrovski ojačati lokalnu samoupravu. Samo dovoljno stručnog kadra može da doprinese pozitivnim promenama u svakom sektoru.
Opština Kovin do danas nije donela odluku o stimulaciji za odvajanje sekundarnih sirovina u domaćinstvima, kako je predviđeno Strategijom održivog razvoja. Jedinica lokalne samouprave nije obezbedila lokaciju za sakupljanje otpada koji nije moguće odložiti u kontejnere u skladu sa članom 43. Zakona o upravljanju otpadom, te se ovaj otpad i dalje odlaže na nesanitarnim deponijama.
Prema prostornom planu opštine Kovin iz 2012. godine predviđeno je da se postojeća smetlišta i deponije komunalnog otpada moraju najhitnije zatvoriti i sanirati ili urediti na osnovu tada važećeg pravilnika o kriterijumima za određivanje lokacije i uređenje deponija otpadnih materija, što podrazumeva najnužnije mere zaštite. U Strategiji održivog razvoja opštine Kovin, 2014 – 2020. razmatran je takođe problem upravljanja otpadom na teritoriji opštine Kovin. U strategiji je navedeno da je “ trenutni kapacitet deponije u Kovinu davno premašen, tako da opština Kovin ima konstantan problem sa deponovanjem otpada.“ Takođe ističe se da svako naseljeno mesto na teritoriji opštine Kovin ima bar jednu divlju deponiju od kojih su neke u neposrednoj blizini ili čak u okviru zaštićenih područja.
Kaso jedan od prioritetnih ciljeva je uspostavljanje sistema održivog upravljanja komunalnim otpadom na teritoriji opštine Kovin. Mere za ostvarenje ovog cilja su: sanacija i rekultivacija postojećih nesanitarnih deponija, razvoj sistema separacije otpada i reciklažnih aktivnosti, podizanje svesti stanovništva o zaštiti životne sredine. Kako bi se navedene mere realizovale Planom razvoja se predviđa priključenje na regionalni centar za upravljanje otpadom Pančevo. Takođe se planira izgradnja reciklažnog dvorišta.
Kao što je prethodnim planom upravljanja otpadom usvojenim 2010. godine konstatovano, stanje u oblasti upravljanja komunalnim otpadom i internim industrijskim otpadom može se, sa jedne strane, oceniti kao zadovoljavajuće jer je praktično cela teritorija obuhvaćena organizovanim sakupljanjem, transportom i deponovanjem otpada. Sa druge strane deponije na teritoriji opštine Kovin su ekološki neobezbeđene, nema nikakve selekcije otpada. Lokalna samouprava treba da objasni značaj pravilnog tretmana otpada i da utiče na podizanje svesti o zaštiti životne sredine kod građana. Ne postoji politika ni planovi upravljanja komunalnim otpadom , nedostaju finansijska sredstva za unapređenje rada JP „Kovinski komunalac“ , što direktno utiče na nedovoljan broj vozila i zastarelost voznog parka i druge mehanizacije, nedovoljan broj i vrsta posuda za sakupljanje smeća, nepostojanje regionalne deponije za odlaganje otpada itd.
Kako to sada izgleda?
Na teritoriji opštine Kovin delatnost sakupljanja, transporta i odlaganja komunalnog otpada obavlja JP „Kovinski komunalac“ Kovin. Sav prikupljeni komunalni otpad bez prethodnog tretmana odlaže na nesanitarnu deponiju komunalnog otpada opštine Kovin i sedam seoskih smetlišta u Bavaništu, Deliblatu, Dubovcu, Gaju, Mramorku, Pločici i Skorenovcu. Na poslovima sakupljanja, transporta i odlaganja otpada angažovano je deset radnika iz radne jedinice „Komunalni otpad u Kovinu i naseljenim mestima“ kao i osmoro vozača iz radne jedinice „Mehanizacija, servisna služba i bravari“. Pored navedenih radnika na poslovima sakupljanja otpada angažuje se po potrebi izvestan broj radnika po privremenim ugovorima. Komunalni otpad na teritoriji opštine Kovin se sakuplja u ukupno 140 kontejnera zapremine 1,1 metara kubnih i 13 kontejnera zapremine 5 metara kubnih koji su raspoređeni na 30 lokacija. Sav otpad, bez obzira na vrstu i sastav, se odlaže u zajedničke kontejnere i kao „smeša“ se transportuje na deponiju. Pouzdana evidencija o posebnim tokovima otpada na teritoriji opštine Kovin ne postoji. Veći deo internog industrijskog otpada koji preduzeća ne mogu da koriste u ponovnom procesu ili kao sekundarnu sirovinu, deponuje se na smetlišta, bez evidentiranja takvog otpada. Ne postoje precizni podaci o količinama ove vrste otpada.
Gradska deponija je počela da se formira 80-tih godina prošlog veka. Kao i mnoge deponije iz tog vremena i ona nije ispunjavala kriterijume koji važe za uređene deponije, već je na njoj otpad odlagan bez osnovnih mera zaštite životne sredine. Gradska deponija stoga spada u kategoriju klasičnih neuređenih smetlišta bez potrebne infrastrukture. Otpad je odlagan nekontrolisano, bez definisanog plana odlaganja, sabijanja i dnevnog prekrivanja inertnim materijalom, što je omogućavalo raznošenje smeća i pojavu požara. Na deponiju je pored komunalnog otpada zbog neadekvatne kontrole u dugom vremenskom razdoblju dolazilo i do odlaganja raznih vrsta opasnog otpada kao i delova uginulih životinja, klaničnog i drugog opasnog otpada. Nekontrolisano odlaganje otpada bez primene bilo kakve zaštite zasigurno je dovelo do zagađenja svih medija životne sredine, vazduha, površinskih i podzemnih voda i zemljišta. Nažalost vremenom je došlo do zatrpavanja biotrnova kao i šahta za hidrantsku vodu, tako da trenutno ne postoji ni jedan biotrn koji je u funkciji, a jedini hidrantski šaht se nalazi u kućici za buldožere. Inače postojalo je 9 biotrna za otplinjavanje deponijskog gasa. Prema podacima iz 2021, godine kada je rađeno istraživanje, na teritoriji opštine Kovin generiše se ukupno oko 12.677 tona otpada godišnje odnosno prosečno 34,7 tona otpada na dan.
Na osnovu svega navedenog može se zaključiti da kada je reč o komunalnom otpadu opština Kovin mora da unapredi sistem njegovog sakupljanja, tretmana i odlaganja. Postojeće stanje je neodrživo i štetno po životnu sredinu po svim navedenim aspektima, a po zdravlje ljudi u najvećem delu. Posebno je potrebno uložiti napore za selektivno sakupljanje otpada i pre svega odvojeno sakupljanje opasnog otpada iz komunalnog. Zatvaranje postojećih deponija/smetlišta će znatno smanjiti štetan uticaj na stanovnike opštine Kovin.
Na osnovu sagledavanja postojeće situacije u oblasti upravljanja otpadom na teritoriji opštine Kovin može se zaključiti sledeće:
Zvanične deponije komunalnog otpada na teritoriji opštine Kovin su mesta na kojima se otpad uglavnom odlaže bez primene osnovnih mera zaštite životne sredine. Otpad se odlaže delom kontrolisano od strane JP „Kovinski komunalac“ na svim deponijama. Lokacije kako nesanitarne deponije u Kovinu tako i pojedinih seoskih smetlišta su u blizini rečnih tokova i kanala, pa su na taj način u direktnom kontaktu sa površinskim i podzemnim vodama. Deponije nemaju vage za merenje prispelih količina otpada, tako da se sva razmatranja baziraju na procenama. Na svim nesanitarnim deponijama odloženi otpad dolazi u kontakt sa atmosferskim vodama i s obzirom da ne postoji zaštitni sloj, vrši se proceđivanje voda kroz telo deponije. Ove procedne vode nose sa sobom rastvorene štetne zagađujuće materije. Na taj način dolazi do ozbiljnog zagađenja zemljišta i okolnog prostora, migracijom velikog broja štetnih supstanci koje se nalaze u otpadu. Postoji ugroženost životne sredine zbog pojave požara, procednnih voda i neprijatnih mirisa koji se šire sa deponija, kao i zbog prisustva glodara, insekata i ptica. Otpad se uglavnom odlaže neplanski na seoskim smetlištima. Otpad se ne sabija ni na jednom od seoskih smetlišta, osim prekrivanja inertnim materijalom i to povremeno. Većina smetlišta je sa jednim prilaznim putem, a prilazni put do tela smetlišta ne postoji. Seoska smetlišta uglavnom nemaju ogradu i kapiju i bez obezbeđenja su. I pored zabrana odlaganja opasnog otpada na deponije ipak povremeno dolazi do njegovog odlaganja (medicinski, farmaceutski, klanični). Niti jedna deponija nema zakonom propisane dozvole. Nisu urađeni projekti zatvaranja seoskih smetlišta, a za gradsku deponiju je potrebno uraditi novu tehničku dokumentaciju. Ne postoji ni jedan vid separacije otpada na teritoriji opštine Kovin. Ne postoji ni jedno reciklažno dvorište na teritoriji optine Kovin. Ne postoji nadzor nad sadržajem odloženog otpada i nekontrolisanog odlaganja opasnog otpada. Generalno deponije ne zadovoljavaju propise iz oblasti zaštite životne sredine, lokacije nisu u saglasnosti sa nacionalnom i regulativom EU za izbor lokacije za deponije. Većina kontejnera kao i oprema za sakupljanje je dotrajala. Znanje stanovništva, a i znanje zaposlenih o upravljanju otpadom su nedovoljni. Takođe je nedovoljno razvijena svest o potrebi za upravljanjem otpadom.
Stanje u realnosti-stalna opasnost za širenje zaraze i zagađenja
Na osnovu navedenog stanje u upravljanju otpadom na teritoriji opštine Kovin može se oceniti kao nezadovoljavajuće, pa se može zaključiti da su ovakve nesanitarne deponije stalna opasnost kao potencijani izvor zaraze tako i sa značajnim negativnim uticajem na sve medijume životne sredine, ali i zdravlje stanovnika opštine Kovin. Razlozi za ovakvo stanje se mogu naći u nepostojanju adekvatne politike lokalnih vlasti u oblasti upravljanja otpadom i nedovoljnom razumevanju značaja pravilnog tretmana otpada.
Problemi u upravljanju otpadom se odnose na više segmenata. Kada je u pitanju sakupljanje otpada osnovni problemi odnosi se na sakupljanje komunalnog otpada zajedno sa opasnim otpadom i otpadom koji je zabranjeno odlagati na deponije komunalnog otpada. Takođe je nedovoljan broj posuda za sakupljanje otpada. U delu razvrstavanja otpada problem je što ono nije uopšte zaživelo na teritoriji opštine Kovin, pa ni u Srbiji. Iz navedenog razloga se nije ni mogla stvoriti navika i praksa odvojenog sakupljanja otpada kako u industriji tako i u domaćinstvima. Često se još uvek događa da i sami privredni subjekti ne vrše neophodno razdvajanje opasnog od komunalnog otpada na zakonom propisan način. Što se transporta otpada tiče osnovni problemi su u dotrajalim vozilima kao i u nedovoljnom broju vozila. Što se tiče tretmana otpada na teritoriji opštine Kovin ne postoje tačni podaci da li se u potpunosti vrši sterilizacija infektivnog otpada u zdravstvenim ustanovama i privatnim ordinacijama ili se on odlaže zajedno sa komunalnim otpadom bez adekvatnog tretmana. Tretman otpada životinjskog porekla i klaničnog otpada se vrši na zakonom propisan način. Jedini način tretmana otpada na teritoriji opštine je odlaganje otpada. Ovakav način tretmana otpada kao jedini nije u skladu sa ciljevima EU. Poseban problem u ovom segmentu što se i ono sprovodi na krajnje neadekvatan način.
M.Lj.
